تخریب خانه بهاءالله در بغداد؛ بیت العدل چگونه یک مکان بهایی را به محور امنیتی‌گری و بحران‌سازی فرقه بهائی تبدیل می کند

خانه بهاءالله در بغداد، امروز تبدیل به یکی از مساجد شیعیان شده، اما برای شبکه امنیتی جهانی بهایی یک نماد هویتی و نقطه‌ای حساس است. همین تلاقی هویتی، همراه با دخالت فرامرزی بیت‌العدل، این مکان را به یک بحران امنیتی تبدیل کرده که نشان می‌دهد چگونه بیت العدل می‌تواند این موضوع را به میدان تنش سیاسی و امنیتی منطقه‌ای بکشاند

خانهٔ بهاءالله در بغداد، که در دهه‌های اخیر به یکی از مکان‌های مذهبی شیعیان تبدیل شده، در نگاه تشکیلات بهایی نه یک بنای معمولی یا یادگار تاریخی، بلکه یکی از حساس‌ترین و نمادین‌ترین نقاط هویتی این فرقه است. این مکان برای بهاییان، بخشی از «روایت مشروعیت» و «خاطره بنیان‌گذار» محسوب میشد و به همین دلیل، بیت العدل برای تحریک جامعه جهانی قصد دارد این موضوع را به یک تبعیض اقلیتی و حرکتی ضد حقوق بشری و یک بحران امنیتی فراملی تبدیل کند، این وضعیت، نقش مهمی در تحلیل «امنیتی‌شدن» بهاییت در منطقه دارد.

اما واقعیت آن است که BBC فارسی به نقل از عرفان ثابتی بیان کرده است که  این خانه از سال ۱۹۲۳ میلادی دیگر در اختیار جامعه بهاییان نبوده است….گفته می شود از این مکان که در شمال بغداد در نزدیکی حرم امام موسی کاظم در کاظمین واقع شده، سال‌ها به عنوان اقامتگاه زائران شیعه استفاده می شده است. 

بیت العدل قصد دارد این مکان را وارد نزاع کند

در ادبیات امنیتی این نقاط «هویت‌گاه مناقشه‌آمیز» معروف‌اند؛ مکان‌هایی که خودبه‌خود وارد مدار نزاع و تنش می شوند. خانه بهاءالله دقیقاً از همین جنس است: جایی که تبدیل به مسجد شده است و برای شیعیان عراق ارزش مذهبی دارد و هم‌زمان برای شبکه جهانی بهایی، جایگاهی نمادین و پرسابقه دارد. این تلاقی هویتی، ناگزیر یک پیامد دارد: تبدیل یک موضوع مذهبی به مسئله‌ای امنیتی با وجود اینکه این خانه، به گفته عرفان ثابتی از عناصر بیت العدل دیگر در اختیار آنان نبوده است! 

اما آنچه این وضعیت را پیچیده‌تر کرده، رفتار بیت‌العدل و شبکه مدیریتی فراملی بهایی است. در سال ۲۰۱۳، بیت‌العدل یک پیام رسمی درباره این مکان صادر کرد؛ پیامی که در ظاهر به تخریب یا تهدید این خانه اشاره می‌کرد اما در محتوا، آشکارا یک «بحران محلی» را به «دستور جهانی» تبدیل ساخت. رخدادی که در سطح محله‌ای بغداد اتفاق افتاده بود، ناگهان به موضوعی برای «جامعه جهانی بهایی» بدل شد. این همان نقطه‌ای است که نگاه امنیتی به بهاییت معنا پیدا می‌کند.

هرگاه یک گروه با عنوان «مذهبی» دارای مرکز فرماندهی خارج از مرزهای کشورها باشد، و این مرکز بتواند درباره رویدادهای محلی یک کشور، پیام جهانی، ادبیات بسیج‌کننده و دستور واکنشی صادر کند، از نظر علمی یک بازیگر «فراملیِ امنیت‌زا» تلقی می‌شود.

بیت‌العدل مستقر در حیفا، دقیقاً چنین نقشی را ایفا می‌کند. پیام سال ۲۰۱۳ خطاب به کل بهاییان جهان، جملاتی پر از ادبیات «خطر»، «تهدید»، «ظلم»، «خصومت» و «عداوت» دارد و تلاش می‌کند تخریب مکانی که از سالها قبل متعلق به آنها نبوده را به چیزی فراتر از یک نزاع جلوه دهد. این نوع ادبیات، عملاً نقش «بسیج احساسی» دارد و اعضا را در برابر یک دولت یا یک گروه مذهبی، به واکنش هماهنگ سوق می‌دهد.

برای دولت عراق، این موضوع بسیار حساس است. دولتی که همواره درگیر تنش‌های فرقه‌ای، اختلافات مذهبی و بحران‌های داخلی است، حضور یک «شبکه امنیتی جهانی» که برای مطالبه مکان‌های محلی پیام صادر می‌کند، به‌طور طبیعی تهدیدآمیز جلوه می‌کند. تصور کن از نگاه بغداد، یک گروه مذهبی با مدیریت مرکزی در خارج از کشور، می‌خواهد وضعیت یک مکان شیعی را تعیین تکلیف کند و آن را میراث خود بداند. بدیهی است که چنین رفتاری با امنیت داخلی عراق گره می‌خورد.

از سوی دیگر، برای جامعه شیعه نیز این پیام‌ها معنای مشخصی دارند: آنها دخالت یک جریان فراملی امنیتی را در مکان‌های مذهبی خود می‌بینند. وقتی یک مکان که امروزه محل تقدس شیعیان است، از سوی فرقه ای که در عراق پایگاه اجتماعی ندارد «ادعا» می‌شود، تنش هویتی شدت می‌گیرد. این همان نقطه‌ای است که زایش بحران‌های مذهبی از دل رقابت‌های نمادین آغاز می‌شود.

با کنار هم گذاشتن این عناصر، یک تصویر کاملاً روشن شکل می‌گیرد: خانه بهاءالله در بغداد دیگر تنها یک مکان تاریخی یا مذهبی نیست؛ بلکه به یک نقطهٔ تقاطع میان فرقه‌گرایی، هویت‌طلبی دروغین مذهبی، رفتار فراملی تشکیلات بهایی و حساسیت‌های امنیتی عراق تبدیل شده است. بیت‌العدل با جهانی‌سازی یک مسئله محلی، عملاً این محل را از یک موضوع داخلی عراق خارج کرد و به یک مسئله سیاسی-هویتی با تبعات امنیتی ارتقا داد.

 این دقیقاً ابزاری است که نشان می‌دهد بهاییت در منطقه، نه فقط یک گروه مذهبی، بلکه یک بازیگر فراملی حساس‌زا است که واکنش دولت‌ها را به‌طور ساختاری تحریک می‌کند.

بنابراین، خانهٔ بهاءالله در بغداد صرفاً «مکانی مقدس برای بهاییان» معرفی نمی شود؛ بلکه نمونه‌ای عملی از سازوکاری است که نشان می‌دهد چگونه یک فرقه با ساختار فرماندهی خارجی، می‌تواند اختلاف مذهبی را وارد حوزه امنیت و سیاست کند. این مکان با تمام تاریخش، بهترین شاهد برای فهم این نکته است که چرا مسئله بهاییت در کشورهای منطقه در سطح دین، سیاست و امنیت هم‌زمان ظاهر می‌شود.