تحلیل امنیتی نفوذ نرم بیت‌العدل در پوشش آموزشی در پیام رضوان ۲۰۲۵

پیام رضوان ۲۰۲۵ بیت‌العدل که در این فایل آمده، نمونه‌ای روشن از آن رویکرد نرم، برنامه‌محور و ظاهراً غیرسیاسی است که بیت‌العدل طی چند دهه گذشته برای نفوذ اجتماعی و تثبیت ساختار قدرت خود به کار گرفته است. در ظاهر، متن بر «فرایند یادگیری»، «نقشه نسله» و توسعه جوامع محلی متمرکز است، با واژگانی که همگی آرام، معنوی، و مملو از مفاهیم مشترک بشری نظیر آموزش، بهداشت، محیط‌زیست، توانمندسازی زنان و روابطِ محبت‌آمیز بین همسایگان است. اما در لایه زیرین، این چارچوب دقیقاً همان مدل نفوذ نرم است که دستگاه بیت‌العدل برای گسترش دامنه عملیاتی خود در سراسر جهان، بدون مواجهه مستقیم با مقاومت سیاسی یا امنیتی، به کار می‌گیرد. امر موسوم به «نقشه‌های نه ساله» – که تاریخچه‌ٔ آن از دهه ۱۹۶۰ تاکنون امتداد دارد – اساساً یک برنامه چندمرحله‌ای است که هدفش شبکه‌سازی فعالان وابسته به بیت‌العدل در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی است، به گونه‌ای که هسته‌های بهائی در مناطق گوناگون توان جذب نیروهای جدید، تربیت رهبران محلی، و تثبیت پایگاه دائمی پیدا کنند. 

در پیام حاضر، این جهت‌گیری کاملاً مشهود است. ابتدا پیشرفت ”برنامه رشد” در مناطق سابقاً کم‌فعال ذکر می‌شود، سپس نقش مهاجران و جوامع فداکار در «شتافتن به نقاط» تأکید می‌شود. این مهاجران غالباً نیروهای آموزش‌دیده و متعهد به خطوط هدایت بیت‌العدل‌اند که به صورت مأموریت‌گونه در جوامع هدف مستقر می‌شوند و فعالیت در پوشش کارگاه تربیتی، کلاس‌ کودکان یا پروژه اجتماعی انجام می‌دهند. این روش در ادبیات امنیتی، ذیل بخش «نفوذ فرهنگی با پوشش فعالیت‌های مدنی» تعریف می‌شود؛ شکلی از عملیات که به‌جای ورود مستقیم سیاسی، از ظرفیت‌های آموزشی و اجتماعی برای برقراری پیوند و انتقال تدریجی ایدئولوژی استفاده می‌کند. 

این پیام بدون اشاره به هیچ بحران سیاسی یا انسانی جاری در جهان، تنها به تصویر‌سازی مثبت از بدنه پیروان می‌پردازد. همین جا فاصله‌گذاری هدفمند با واقعیت‌های سیاسی آشکار می‌شود: در زمان انتشار این پیام (رضوان ۲۰۲۵)، نه تنها خاطره جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و حمله بی‌سابقه به غزه هنوز در ذهن افکار عمومی زنده است، بلکه جنایات مستمر علیه مردم غزه، محاصره و کشتار غیرنظامیان جریان دارد . اما بیت‌العدل در این متن، همانند پیام‌های پیشین خود، سکوت مطلق دارد. عدم اشاره به فجایع انسانی – خصوصاً وقتی که طرفِ مهاجم اسرائیل است – را نمی‌توان صرفاً به «غیرسیاسی بودن» سازمان نسبت داد، زیرا این سکوت انتخابی، با الگوی تاریخی هم‌پوشانی کامل دارد: بیت‌العدل از دهه‌ها پیش، در مواردی که سیاست‌های رژیم صهیونیستی حتی مستقیماً به ضرر غیرنظامیان فلسطینی و جهان اسلام تمام شده، موضع علنی نگرفته است. دلیل روشن این رفتار در پیوند ساختاری بیت‌العدل با دولت اسرائیل نهفته است؛ مقر اصلی بیت‌العدل در حیفا، تحت قوانین و حفاظت مستقیم اسرائیل فعالیت می‌کند و تسهیلات گسترده قانونی، امنیتی و لجستیکی از حکومت این کشور دریافت می‌نماید. این رابطه، عملاً هرگونه موضع‌گیری انتقادی نسبت به اسرائیل را غیرممکن کرده و به سکوت راهبردی بدل کرده است. 

در چارچوب نفوذ، همین سکوت ارزشمند است: بیت‌العدل در جوامع مسلمان یا جوامع منتقد اسرائیل، محتوای خط‌ مشی خود را بر پروژه‌‎های غیرسیاسی و «همه‌پسند» بنا می‌گذارد تا هیچ محرک منفی علیه خود ایجاد نکند؛ در عین حال در کشورهای غربی و صهیونیستی، این سکوت به معنای «بی‌مشکل بودن» و در نتیجه برخورداری از فضای آزاد برای توسعه فعالیت‌هاست. بدین‌ترتیب، نقشه‌های ۹ ساله به یک پلکانی تبدیل می‌شود که از راه فعالیت فرهنگی غیرمنازعه‌آمیز، بیت‌العدل بتواند حضورش را در ده‌ها کشور تثبیت کند و شبکه جهانی خود را گسترده‌تر سازد. در صفحه دوم پیام، بر ارتباط با رهبران مدنی و مسئولان تعلیم‌وتربیت و جلب اعتماد آنها تأکید شده است – این فرآیند به‌وضوح معادل دسترسی به لایه‌های تصمیم‌سازی محلی است، زیرا معلمان، مدیران مدارس، مسئولان شوراهای روستا و فعالان اجتماعی عملاً دروازه‌بانان فرهنگی هر منطقه‌اند. وقتی بیت‌العدل بتواند با آنها رابطه دوستانه و همکاری شکل دهد، نفوذش به ساختار جامعه بسیار ساده‌تر و پایدارتر می‌شود.

تحلیل  این وضعیت نشان می‌دهد که بیت‌العدل از سه مؤلفه اصلی برای حفظ و تعمیق نفوذ استفاده می‌کند: نخست، برندسازی بر محور «آموزش و تربیت»، که به‌عنوان یک موضوع غیرمنازعه‌آمیز به او امکان ورود به ساختارهای رسمی و غیررسمی جوامع را می‌دهد. دوم، ارجاع به پروژه‌های محلی در حوزه‌هایی مثل کشاورزی، بهداشت و محیط‌زیست که نیاز عمومی‌اند و مخالف جدی ندارند، در نتیجه شبکه‌سازی به بهانه کار مفید برای همه انجام می‌شود. سوم، پرهیز کامل از بیان مواضع علنی در مسائل حساس ژئوپلیتیک، به‌ویژه وقتی پای کشور میزبان (اسرائیل) در میان است، که به کاهش خطر برخورد حقوقی یا امنیتی کمک می‌کند. این ترکیب، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه و مناطقی با ضعف زیرساخت اجتماعی، می‌تواند در عرض چند سال یک هسته قدرتمند و وفادار به بیت‌العدل ایجاد کند و آن کشور را بخشی از سیستم عملیاتی جهانی این شورا کند.

سکوت بیت‌العدل در برابر حمله ۱۲ روزه اسرائیل به غزه و جنایات گسترده‌ای که طی سال‌های بعد در این منطقه رخ داد، در کنار تداوم تأکید بر «همکاری با رهبران مدنی» و «تربیت نیرو»، در واقع پیامی دوگانه دارد. به پیروان داخلی و فعالان می‌گوید تمرکز بر پیشرفت برنامه‌ها و حسن روابط با حکومت‌ها حفظ شود، بدون ورود به نزاع‌ها یا انتقاد از میزبان. و به دولت میزبان و شبکه‌های جهانی حامی می‌گوید که این تشکیلات هیچ تهدید سیاسی علیه آنان ایجاد نخواهد کرد، پس می‌تواند با خیال راحت رشد کند. از نظر امنیتی، این مدل دقیقاً همان تعریف نفوذ غیرمستقیم است: ورود به بدنه جامعه از درِ فعالیت‌های خدمتی، جلب اعتماد، تثبیت پایگاه، و اجتناب از هر رفتاری که حساسیت‌زا باشد، بلکه خود را به‌عنوان «بخش امن» در چشم حاکمیت و طرف‌های بین‌المللی معرفی کند.

بنابراین وقتی به پیام رضوان ۲۰۲۵ نگاه می‌کنیم، هرچند در ظاهر یک متن انگیزشی برای پیروان درباره پیشرفت نقشه و فرایند یادگیری است، در باطن یک سند راهبردی نفوذ است که مسیر حرکتی بیت‌العدل در سال‌های پیش‌رو را نشان می‌دهد: گسترش شبکه‌ها در مناطق جدید، تثبیت در نقاط قدیمی، اتصال به ساختارهای رسمی اجتماع، و استمرار سکوت در برابر جنایات رژیم میزبان تا از حمایت و فضای آزاد آن بهره‌مند شود. این ترکیب همزمان پیروان را در فضای معنوی نگاه می‌دارد و هم مأموریت نفوذ را پیش می‌برد، بی‌آنکه فعالیت‌ها ظاهراً با سیاست پیوند داشته باشد، اما در عمل محصولی کاملاً سیاسی – به نفع ساختار و منافع حکومت میزبان – به بار می‌آورد.