پیشینه امنیتی عباس افندی در گسترش نفوذ بهاییت در فلسطین

درhttps://bahaifact.com بررسی امنیتی موجود نشان داده میشود که چگونه این تشکیلات، به‌ویژه در دوره عبور از شخص بهاءالله به عبدالبهاء، رفته‌رفته از یک فرقه مذهبی به یک شبکه سیاسی با ظرفیت مداخله ژئوپلیتیک در منطقه تبدیل شد.

تشکیلات بهاییت، از آغاز شکل‌گیری در قرن نوزدهم، هرگز تنها به عنوان یک جنبش دینی باقی نماند و با گذشت زمان، ماهیت امنیتی–سیاسی آن به شکلی پررنگ ظاهر شد.

دوره عباس افندی (عبدالبهاءhttps://bahaifact.com/120)، نقطه‌اوج این تغییر بود؛ او نه‌تنها نقش جانشین معنوی پدرش را ایفا کرد، بلکه به‌عنوان مدیر راهبردی شبکه‌ای عمل کرد که اهداف فراتر از تبلیغ عقاید دینی داشت.

 در اسناد و روایت‌های تاریخی، عباس افندی ارتباطات گسترده‌ای با قدرت‌های استعماری وقت، به‌ویژه امپراتوری بریتانیا، داشت و حتی در مقاطع حساس، مواضعی اتخاذ کرد که با منافع ایشان کاملاً همسو بود. این همسویی نه صرفاً به دلیل روابط شخصی، بلکه به عنوان بخشی از یک جایگاه استراتژیک در نقشه نفوذ قدرت‌های بیگانه بر منطقه شامات و ایران معنی پیدا می‌کند.

یکی از نقاط شایان توجه، حضور رهبری بهاییت در حیفا و عکا، در زمان اشغال تدریجی فلسطین توسط انگلستان است. حیفا که بعدها به یکی از مراکز مهم لجستیکی و دریایی بریتانیا در مدیترانه تبدیل شد، در دوران عبدالبهاء نه‌تنها محل اقامت او بود، بلکه به پایگاه فعالیت‌های ارتباطی، مالی و سیاسی تشکیلات بهاییت بدل گردید. منابع موجود از جمله گزارش‌های تاریخی نشان می‌دهد این موقعیت جغرافیایی، امکان بهره‌برداری دوگانه – مذهبی برای دعوت و سیاسی برای ارتباط با نیروهای استعماری – را به رهبران بهائی داد. این امر به‌شدت نگرانی امنیتی ایجاد کرد؛ زیرا پایگاه اصلی فرقه در نقطه‌ای استراتژیک با حساسیت ژئوپلیتیکی بسیار بالا مستقر شده بود.

عباس افندی در سیاست‌گذاری تشکیلات سیاسی بهائیت از اصل «تقیه» به‌گونه‌ای متفاوت بهره برد؛ نه تنها برای حفظ جان اعضا، بلکه برای تغییر ظاهر مواضع به‌گونه‌ای که با دولت‌ها و نیروهای غالب منطقه سازگار به‌نظر برسد.

نمونه‌هایی از عمرانی‌سازی و کمک به ساخت بناهایی چون مسجد جامع در حیفا ظاهراً به قصد نشان‌دادن حسن نیت نسبت به مسلمانان محلی بود، اما این اقدامات همزمان به عنوان ابزار تثبیت موقعیت و نفوذ در فضای اجتماعی استفاده می‌شد. این سطح از انطباق تاکتیکی، فرقه را قادر کرد حتی در محیط‌های خصمانه باقی مانده و شبکه ارتباطی خود را با قدرت‌های مرکزی جهان آن زمان حفظ کند.

در بُعد امنیتی، یک نکته خطرناک استراتژیک، تلاش این تشکیلات برای ایجاد کادرهای وفادار با مهارت‌های چندمنظوره بود. نیروهای انسانی بهاییت، علاوه بر تبلیغ مذهبی، آموزش‌های فرهنگی و حتی اقتصادی دریافت می‌کردند تا بتوانند به عنوان حلقه‌های واسط میان جامعه محلی و شبکه بین‌المللی فرقه عمل کنند. این ظرفیت سازمانی، برای قدرت‌های استعماری حکم یک «زیرساخت انسانی» را داشت که نفوذشان را تسهیل می‌کرد. در دوران جنگ جهانی اول، حمایت آشکار بریتانیا از عبدالبهاء – تا حد اهدای لقب «سر» – عملاً به معنای به رسمیت شناختن نقش او در چارچوب سیاست‌های بریتانیا در منطقه بود.

از نظر ماهیت تهدید، رهبری بهاییت با ایجاد تفسیرهای خاص مذهبی، سعی در همسوسازی بُعد اعتقادی با اهداف سیاسی داشت. مثلاً عبدالبهاء در نوشته‌های خود بارها بر ضرورت همکاری با «قدرت‌های متمدن» تأکید کرد؛ این عبارت در بافت زمانی آن دوران عملاً به معنای پذیرش و حمایت از نفوذ غربی و استعمار در سرزمین‌های اسلامی بود. قدرت‌های استعماری از این نگرش به عنوان یک ابزار نرم بهره می‌بردند تا مقاومت بومی در برخی جوامع را کاهش دهند.

همچنین پرونده اختلافات داخلی بهاییت نشان می‌دهد که در مواجهه با مخالفان مذهبی – مانند ازلیان – تاکتیک‌های سخت و خشونت‌آمیز هم اجرا شده و حتی قتل مخالفان گزارش شده است. هرچند در روایت رسمی فرقه همواره این وقایع کم‌رنگ یا تغییر داده شده‌اند، اما اسناد خارج از تشکیلات نشان‌دهنده آن است که این رفتارها بخشی از راهبرد تثبیت قدرت داخلی بودند. چنین پیشینه‌ای، تهدید دوگانه‌ای را شکل می‌دهد: از یک سو شبکه‌ای که می‌تواند با قدرت‌های خارجی همکاری کند، و از سوی دیگر سازمانی با تجربه برخورد سخت با مخالفان داخلی.

با مرور عملکرد عباس افندی می‌توان دریافت که جایگاه او صرفاً یک رهبر مذهبی نبود، بلکه مدیر یک سیستم نفوذ در سطح منطقه محسوب می‌شد. ارتباطاتش با دیپلمات‌های خارجی، فعالیت‌های عمرانی با کارکرد دوگانه، استفاده از موقعیت جغرافیایی استراتژیک، و بهره‌گیری از اصول امنیتی همچون تقیه، همه نشان می‌دهند بهاییت تحت مدیریت او به یک بازیگر ژئوپلیتیک بدل شده بود که می‌توانست در روندهای کلان سیاسی منطقه اثرگذار باشد. اگر این رفتارها را در چارچوب «تهدیدات نرم» و «نفوذ بی‌واسطه» بررسی کنیم، به نتایج مشابه با تحلیل‌های امنیتی مرتبط با شبکه‌های فراملی می‌رسیم؛ شبکه‌هایی که در عین ظاهر فرهنگی یا مذهبی، عملاً به کارگزاران اجرایی سیاست‌های قدرت‌های خارجی تبدیل می‌شوند.

از این زاویه، خطر استراتژیک بهاییت در دوره عباس افندی دقیقاً همان چیزی است که دستگاه‌های امنیتی باید آن را معادل یک «پایگاه نفوذ خارجی با پوشش مذهبی» تلقی کنند. ترکیب توان مالی، شبکه ارتباطات گسترده، حمایت آشکار یک قدرت استعماری، و مهارت در تطبیق تاکتیک‌های مختلف برای بقا و گسترش، این فرقه را به موجودیتی بدل کرده بود که ظرفیت اثرگذاری بر مسیرهای سیاسی و حتی امنیتی کشورها و جوامع منطقه را داشت.